మూలం · मूलम्
जपेन विघ्ना द्वेषाद्याः शाम्यन्ति मनसि स्थिताः ॥ ४ ॥
సూత్రాత్ పూర్వం శాంతిమంత్రో జపాయాత్రోపవర్ణితః ।
జపేన విఘ్నా ద్వేషాద్యాః శామ్యంతి మనసి స్థితాః ॥ ౪ ॥
పదచ్ఛేదం · पदच्छेदः
सूत्रात् । पूर्वम् । शान्ति-मन्त्रः । जपाय । अत्र । उपवर्णितः । जपेन । विघ्नाः । द्वेष-आद्याः । शाम्यन्ति । मनसि । स्थिताः ॥
అన్వయం · अन्वयः
అత్ర సూత్రాత్ పూర్వం జపాయ శాంతి-మంత్రః ఉపవర్ణితః. జపేన మనసి స్థితాః ద్వేష-ఆద్యాః విఘ్నాః శామ్యంతి.
ప్రతిపదార్థం · प्रतिपदार्थः
- सूत्रात् पूर्वम् — విద్యా-సూత్రానికి ముందు — sūtrāt pūrvam — before the vidyā-sūtra
- शान्ति-मन्त्रः — శాంతిమంత్రం — śānti-mantraḥ — the peace-invocation
- जपाय — జపము కొరకు — japāya — for recitation
- अत्र — ఇక్కడ (బ్రహ్మవల్లి ఆరంభంలో) — atra — here (at the start of the Brahmavallī)
- उपवर्णितः — నిర్దేశింపబడింది, వర్ణింపబడింది — upavarṇitaḥ — is set forth / prescribed
- जपेन — జపము వలన — japena — by the recitation
- विघ्नाः — విఘ్నాలు, అడ్డంకులు — vighnāḥ — the obstacles
- द्वेष-आद्याः — ద్వేషము మొదలగునవి — dveṣa-ādyāḥ — hatred and the rest
- मनसि स्थिताः — మనస్సులో నిలిచినవి — manasi sthitāḥ — seated in the mind
- शाम्यन्ति — శమిస్తాయి, నశిస్తాయి — śāmyanti — are quelled, subside
తాత్పర్యం · तात्पर्यम्
శీక్షావల్లి అంతటినీ సంకేతమాత్రంగా చూపిన పిమ్మట, విద్యారణ్యుడు ఇప్పుడు బ్రహ్మవల్లి ఆరంభానికి వచ్చాడు. బ్రహ్మవల్లి విద్యా-సూత్రాన్ని (బ్రహ్మవిద్ ఆప్నోతి పరమ్) చెప్పడానికి ముందు, శ్రుతి ఒక శాంతిమంత్రాన్ని ఉంచింది (సహ నావవతు — తరువాత శం నో మిత్రఃతో కలిపి రెండు). దీని ప్రయోజనం: విద్యాప్రాప్తికి విఘ్నాలు తప్పక వస్తాయి — సాధకుని మనస్సు నుండే కాక, సంసారిక జనుల నుండి, పరిస్థితుల నుండి, చివరికి దేవతల నుండి కూడా. ఈ విఘ్నాలలో మనస్సులో నిలిచిన ద్వేషాది దోషాలు ప్రధానమైనవి. వీటి నివారణకై పరమేశ్వరుని పదేపదే ప్రార్థించాలని శాస్త్రం నిర్దేశిస్తుంది — ఎందుకంటే మన పరమ కల్యాణాన్ని కోరేవాడు ఆయన ఒక్కడే; మిగతా అందరికీ జీవుడు బద్ధుడిగా ఉండటంలోనే లాభం కనిపిస్తుంది. కనుక ఇతర వ్యక్తి-వస్తు-పరిస్థితుల సహకారాన్ని ఆశించక, కేవలం ఈశ్వరుని ప్రార్థిస్తూ, పూర్ణ ధైర్యంతో విచారంలో నిమగ్నమైతేనే ప్రాణికి కల్యాణం. రోజూ అధ్యయనానికి ముందు, చివర ఈ శాంతిమంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.
Having gestured at the whole Śīkṣāvallī by indication, Vidyāraṇya now reaches the start of the Brahmavallī. Before stating the vidyā-sūtra (brahmavid āpnoti param), the Śruti places a śānti-mantra (saha nāv avatu — and with śaṃ no mitraḥ, two of them). Its purpose: obstacles to gaining vidyā inevitably arise — not only from the seeker's own mind but from worldly people, from circumstances, even from the devas. Chief among the inner ones are the faults seated in the mind, dveṣa (hatred) and its kin. To quell them, the śāstra directs repeated prayer to Parameśvara — for He alone wills our supreme good, while everyone else finds advantage in the jīva remaining bound. So, without hoping for cooperation from any other person, thing, or circumstance, one prays to Īśvara alone and, with full patience, stays intent on inquiry; only then is the creature's welfare possible. This peace-chant is to be recited before and after each day's study.
వ్యాఖ్య · व्याख्या — విద్యారణ్యస్య అనుభూతిప్రకాశః (శాంకరభాష్య-సహాయేన)
ब्रह्मवल्ल्यां विद्यासूत्रात् पूर्वं शान्तिमन्त्रस्य विन्यासः; जपेन मनःस्थाः विघ्नाः शाम्यन्ति — इति विघ्नशान्त्यर्थम् जपः ।
బ్రహ్మవల్లిలో విద్యా-సూత్రానికి ముందు శాంతిమంత్రం ఉంచబడింది; జపము వలన మనస్సులో నిలిచిన విఘ్నాలు శమిస్తాయి — కనుక ఈ జపం విఘ్నశాంతి కోసమే. విద్యాప్రాప్తికి మనోగత ద్వేషాది దోషాలే ప్రధాన విఘ్నాలు; "విద్వేషం న కరోతు" అన్నట్లు ఈ మంత్రాలు ప్రధానంగా మనోగత విఘ్నాలను తొలగించడానికే.
विघ्नाः न केवलं स्वमनसः, अपि तु सांसारिकजनेभ्यः परिस्थितिभ्यः देवेभ्यः अपि भवन्ति; अतः पुनः पुनः परमेश्वर-प्रार्थना विधीयते ।
విఘ్నాలు కేవలం స్వమనస్సు నుండే కాదు — సంసారిక జనుల నుండి, పరిస్థితుల నుండి, దేవతల నుండి కూడా వస్తాయి; కనుక పదేపదే పరమేశ్వర-ప్రార్థన విధింపబడింది. మోక్షార్థికి శరణ్యం ఈశ్వరుడొక్కడే; మిగతా అందరికీ జీవుని బంధంలోనే లాభం. కనుక ఇతరుల సహకారాశ ను విడిచి, ఈశ్వరునే ప్రార్థిస్తూ, పూర్ణ ధైర్యంతో విచారంలో నిమగ్నం కావాలి.
दश शान्तिमन्त्राः प्रसिद्धाः; ब्रह्मवल्ल्यां द्वौ — 'सह नाववतु' 'शं नो मित्रः' च — पाठात् पूर्वं परं च जप्यौ ।
పది శాంతిమంత్రాలు ప్రసిద్ధం; బ్రహ్మవల్లిలో రెండు — సహ నావవతు, శం నో మిత్రః — పాఠానికి ముందు, చివర జపించదగినవి. సహ నావవతు — "మనిద్దరినీ (గురుశిష్యులను) కలిసి రక్షించుగాక, కలిసి పోషించుగాక" — అధ్యయనానికి తగిన సహకార-ప్రార్థన. శంకరులు తమ భాష్యంలో ఈ శాంతిపాఠాన్ని విద్యా-విఘ్న-నివారణార్థంగానే వ్యాఖ్యానిస్తారు. విద్యారణ్యుడు అదే ఆశయాన్ని శ్లోకరూపంలో సంగ్రహిస్తున్నాడు.
English
There is a quiet realism in this verse that is easy to pass over. Vidyāraṇya has brought the seeker to the threshold of the Brahmavallī — the longing is born, the mind is steadied, the thread of knowledge is about to be laid. And the very first thing the Śruti does at that threshold is not to teach, but to pray. Before the vidyā-sūtra comes a śānti-mantra, to be chanted; and the reason given is sober: obstacles to knowledge are real and they are many.
What makes the verse striking is where it locates the obstacles. They are not only "out there" in difficult circumstances; the chief ones are manasi sthitāḥ — seated in the mind itself — and named first among them is dveṣa, hatred or aversion. A mind carrying resentment cannot rest in inquiry. But the commentary widens the field unsparingly: obstruction can come from worldly people, from situations, even from the devas, because — in a remarkably stark phrase — everyone except Īśvara finds some advantage in the jīva staying bound. The seeker's bondage is, in a sense, useful to the whole apparatus of the world; only the Lord wills the soul's actual freedom.
The conclusion drawn is therefore not "remove the obstacles by your own effort" but "stop expecting cooperation from anyone or anything else, and pray to Īśvara alone, with patience, while staying intent on the inquiry." This is why the Brahmavallī opens with two śānti-mantras together — saha nāv avatu and śaṃ no mitraḥ — recited before and after each day's study. The peace-chant is not decoration; it is the seeker acknowledging, at the door of knowledge, that the inner enemies are subtler than the outer ones, and that the only reliable ally is the one who wants nothing from his bondage. With the obstacles addressed, the next śloka can finally state the sūtra itself.
పంచరత్నాలు · पञ्चरत्नानि
- సూత్రాత్ పూర్వం — before teaching the vidyā-sūtra, the Brahmavallī prays; the śānti-mantra precedes the knowledge.
- మనసి స్థితాః విఘ్నాః — the chief obstacles are inner — dveṣa (hatred) and its kin seated in the mind, not merely outer circumstance.
- సర్వతో విఘ్నాః — obstruction can come from people, circumstances, even devas, because all but Īśvara find advantage in the jīva staying bound.
- ఈశ్వర-శరణ్యం — the lone reliable refuge is Parameśvara, who alone wills the soul's freedom; pray to Him, not to others' cooperation.
- ద్వౌ శాంతిమంత్రౌ — the Brahmavallī opens with two together (saha nāv avatu, śaṃ no mitraḥ), chanted before and after study.
Audio — anuṣṭubh metre. Let sūtrāt pūrvaṃ śānti-mantraḥ set the scene calmly, and bring śāmyanti manasi sthitāḥ down softly — the inner obstacles subsiding under the chant.