మంగళాచరణం · मङ्गलाचरणम्
పదచ్ఛేదం · पदच्छेदः
नमः । भगवते । वैवस्वताय । मृत्यवे । ब्रह्म-विद्या-आचार्याय । नचिकेतसे । च ॥
అన్వయం · अन्वयः
ब्रह्मविद्याचार्याय वैवस्वताय मृत्यवे भगवते नमः । नचिकेतसे च (नमः) ।
ప్రతిపదార్థం · प्रतिपदार्थः
नमः — నమస్కారం — नमस्कारः
भगवते — భగవంతునికి — पूज्याय
वैवस्वताय — సూర్యుని కుమారునికి — विवस्वतः पुत्राय
मृत्यवे — మృత్యువుకు (యమునికి) — यमाय
ब्रह्मविद्याचार्याय — బ్రహ్మవిద్యాచార్యునికి — ब्रह्मविद्यायाः आचार्याय
नचिकेतसे — నచికేతునికి — नचिकेतसे शिष्याय
च — మరియు — समुच्चये
తాత్పర్యం · तात्पर्यम्
తెలుగు: వివస్వంతుని (సూర్యుని) కుమారుడూ, మృత్యురూపుడూ, బ్రహ్మవిద్యకు ఆచార్యుడూ అయిన భగవంతుడైన యమునికి నమస్కారం; మరియు ఆ విద్యను పొందిన శిష్యుడైన నచికేతునికీ నమస్కారం. ఈ శ్లోకం గురుశిష్యులిద్దరినీ కలిపి వందిస్తూ ఉపనిషత్ స్వరూపాన్నే సూచిస్తోంది.
संस्कृतम्: विवस्वतः पुत्राय मृत्युरूपाय ब्रह्मविद्याचार्याय भगवते यमाय नमः ; तथा तां विद्यां प्राप्तवते शिष्याय नचिकेतसे च नमः । अयं श्लोकः गुरुशिष्यौ उभौ सम्मील्य वन्दमानः उपनिषत्स्वरूपं सूचयति ।
వ్యాఖ్య · व्याख्या
ఈ శ్లోకం ఉపనిషత్తు సారాన్ని ఒక్క ద్వంద్వంలో ఇమిడ్చింది — ఆచార్యుడు యముడు, శిష్యుడు నచికేతుడు. భయరూపమైన మృత్యువే, శ్రద్ధగా సమీపిస్తే, అమృతత్వాన్ని బోధించే ఆచార్యుడవుతాడు — ఇదే కఠోపనిషత్తు పరమ విరోధాభాస-సౌందర్యం. "వైవస్వతాయ" అనే విశేషణం మొదటి వల్లీలోని ధర్మ-సూర్యవంశ నేపథ్యానికి ముందస్తు సంకేతం.
English
"Om. Salutation to the Lord Vaivasvata, son of the Sun — to Death (Yama), the teacher of the knowledge of Brahman; and salutation to Naciketas, the disciple." The epithet brahmavidyācārya applied to Death is the whole frame of the Upaniṣad in miniature: the very power one fears becomes, when approached with śraddhā, the ācārya who teaches the knowledge that conquers death.
శాంతిమంత్రం · शान्तिमन्त्रः
పదచ్ఛేదం · पदच्छेदः
सह । नौ । अवतु । सह । नौ । भुनक्तु । सह । वीर्यम् । करवावहै । तेजस्वि । नौ । अधीतम् । अस्तु । मा । विद्विषावहै ॥
అన్వయం · अन्वयः
(सः ईश्वरः) नौ सह अवतु । (सः) नौ सह भुनक्तु । (आवाम्) सह वीर्यं करवावहै । नौ अधीतं तेजस्वि अस्तु । (आवाम्) मा विद्विषावहै ।
ప్రతిపదార్థం · प्रतिपदार्थः
सह — కలిసి — एकत्र
नौ — మన ఇద్దరిని/కి — आवयोः
अवतु — రక్షించుగాక — रक्षतु
भुनक्तु — పోషించుగాక — पालयतु
वीर्यम् — సామర్థ్యం — सामर्थ्यम्
करवावहै — చేయుదుముగాక — निष्पादयावहै
तेजस्वि — తేజోవంతమైనది — तेजोयुक्तम्
अधीतम् — అధ్యయనం చేసినది — अध्ययनम्
मा — వద్దు — निषेधे
विद्विषावहै — ద్వేషించుకొనకుందుముగాక — द्वेषं मा कुर्वावहै
తాత్పర్యం · तात्पर्यम्
తెలుగు: ఆ పరమాత్మ మన ఇద్దరినీ — గురువును, శిష్యుని — కలిసి రక్షించుగాక, పోషించుగాక. మనమిద్దరం కలిసి జ్ఞానసామర్థ్యంతో కృషి చేయుదుముగాక. మనం అధ్యయనం చేసిన విద్య తేజోవంతమై ఫలవంతమై ఉండుగాక. మనమిద్దరం ఒకరినొకరు ద్వేషించుకొనకుందుముగాక. ఇది అధ్యయనానికి ముందు గురుశిష్యులు చేసే ఉమ్మడి ప్రార్థన.
संस्कृतम्: सः परमात्मा आवां गुरुं शिष्यं च सह रक्षतु पालयतु च । आवां सह ज्ञानसामर्थ्यं निष्पादयावहै । आवयोः अधीता विद्या तेजस्विनी सफला च भवतु । आवां परस्परं मा द्विषावहै । एषा अध्ययनात् पूर्वं गुरुशिष्ययोः सम्मिलिता प्रार्थना ।
శాంకరభాష్యం · शाङ्करभाष्यम्
(మూలభాష్యం దేవనాగరిలో; అర్థం తెలుగు-సంస్కృతం ఉభయ భాషల్లో)
सह आवाम् अध्येतारम् अध्यापकं च सह एव अवतु रक्षतु । यो वेद्यः ईश्वरः तत्प्रकाशनेन फलप्रदानेन च आवाम् अवतु ।
తెలుగు అర్థం: ఆ తెలియదగిన ఈశ్వరుడు మన ఇద్దరినీ — శిష్యుని, గురువును — విద్యను ప్రకాశింపజేయడం ద్వారా, దాని ఫలాన్ని ప్రసాదించడం ద్వారా రక్షించుగాక.
संस्कृतार्थः: यः वेद्यः ईश्वरः सः विद्याप्रकाशनेन फलप्रदानेन च अध्येतारम् अध्यापकं च उभौ रक्षतु इत्यर्थः ।
सह वीर्यं करवावहै । वीर्यं सामर्थ्यम् अध्ययनजनितं ज्ञानसामर्थ्यं तत् सह आवां निष्पादयावहै ।
తెలుగు అర్థం: వీర్యమంటే సామర్థ్యం — అధ్యయనం వలన కలిగే జ్ఞానసామర్థ్యం. దాన్ని మనమిద్దరం కలిసి సాధించుదుముగాక.
संस्कृतार्थः: वीर्यम् इति अध्ययनेन जातं ज्ञानसामर्थ्यम् ; तत् आवाम् उभौ सह निष्पादयावहै ।
तेजस्वि नौ अधीतम् अस्तु । आवयोः अधीतं तेजस्वि स्वधीतम् अस्तु ; न तु निष्फलम् अनिष्ठितं वा भवतु ।
తెలుగు అర్థం: మన ఇద్దరి అధ్యయనం తేజోవంతమై, బాగుగా గ్రహింపబడినదై ఉండుగాక; నిష్ఫలమో అసంపూర్ణమో కాకుండుగాక.
संस्कृतार्थः: आवयोः अधीतं तेजोयुक्तं सुगृहीतं भवतु ; न निष्फलं न अपूर्णं वा ।
मा विद्विषावहै । अध्ययनकाले अध्यापकाध्येत्रोः विद्वेषप्रसङ्गः स्यात् ; तन्निवृत्त्यर्थम् इयं प्रार्थना ।
తెలుగు అర్థం: అధ్యయన సమయంలో గురుశిష్యుల మధ్య ద్వేషం కలిగే అవకాశం ఉంది; దాని నివృత్తికోసమే ఈ ప్రార్థన.
संस्कृतार्थः: अध्ययनसमये गुरुशिष्ययोः द्वेषसम्भवः ; तस्य निवृत्त्यर्थम् एषा प्रार्थना ।
शान्तिः शान्तिः शान्तिः इति त्रिर्वचनम् आध्यात्मिकाधिभौतिकाधिदैविकानां त्रयाणां तापानाम् उपशमनार्थम् ।
తెలుగు అర్థం: మూడుసార్లు "శాంతిః" అనడం ఆధ్యాత్మిక, ఆధిభౌతిక, ఆధిదైవిక — మూడు తాపాల ఉపశమనం కోసం.
संस्कृतार्थः: त्रिः शान्तिवचनम् आध्यात्मिक-आधिभौतिक-आधिदैविक-तापत्रयशमनार्थम् ।
English
"May the Lord protect us both — teacher and student — together. May He nourish us both. May we generate vigour together. May our study be radiant and well-mastered, never fruitless. May we never be hostile to one another. Om, peace, peace, peace." The threefold "peace" addresses the three afflictions — ādhyātmika (from oneself), ādhibhautika (from other beings), and ādhidaivika (from cosmic forces).
పంచరత్నాలు · पञ्चरत्नानि
౧ · ఉమ్మడి ప్రార్థన — విద్య గురుశిష్యుల ఉమ్మడి యజ్ఞం ("నౌ", "కరవావహై" ద్వివచనం). · सहप्रार्थना — विद्या गुरुशिष्ययोः सम्मिलितः यज्ञः ।
౨ · ఈశ్వరుడే రక్షకుడు ("యో వేద్యః ఈశ్వరః"). · ईश्वर एव रक्षकः, वेद्यं ब्रह्म ।
౩ · వీర్యం = జ్ఞానసామర్థ్యం, శారీరక బలం కాదు. · वीर्यम् = ज्ञानसामर्थ्यम्, न देहबलम् ।
౪ · తేజస్సు అంటే ఫలవత్త్వం — చదివినది మరచిపోకుండుట. · तेजः = सफलत्वम्, अविस्मरणम् ।
౫ · త్రితాప శాంతి — మూడు విఘ్నాల నివారణ. · तापत्रयशान्तिः — त्रिविधविघ्ननिवारणम् ।